Zleceniodawca:
NFOŚiGW

Okres trwania tematu:
3 miesiące roku 2004

KIERUNKI FITOCENOTYCZNYCH ZMIAN W HYDROGENICZNYM SIEDLISKU PUSZCZY BIAŁOWIESKIEJ

 

Streszczenie zakończonego tematu badawczego

Celem pracy jest określenie kierunku i charakteru zmian fitocenozy na wybranym siedlisku hydrogenicznym Puszczy Białowieskiej.  Obiektem badań jest siedlisko olsu typowego (Ol), któremu odpowiada zbiorowisko olsu porzeczkowego Ribeso nigri – Alnetum Sol.-Górn. 1975 (1987). Zakres pracy obejmował analizę retrospektywną roślinności na stałych powierzchniach doświadczalnych założonych w latach 60-tych i 80-tych ubiegłego stulecia. W ramach prac terenowych, wykonane wcześniej opisy florystyczne, zostały powtórzone tą samą metodą. Przy okazji powyższych prac odnowiono stałe punkty terenowe powierzchni badawczych (wymieniono paliki narożne, odnowiono numery na drzewach, wykonano domiary), jak również określono współrzędne geograficzne przy użyciu urządzenia GPS. Ponadto na powierzchniach badawczych wykonano pomiar głębokości torfu laską glebową. Dane ze zdjęć fitosocjologicznych, wykonanych w dwu porównywanych okresach badawczych, zostały poddane analizie pod względem zmian różnorodności gatunkowej, udziału grup syntaksonomicznych gatunków, wskaźników ekologicznych oraz dynamiki roślinności określonej na podstawie metody porządkowania DCA.

Najważniejsze wyniki badań i sposoby ich wykorzystania

 

W wyniku porównania roślinności na 20 powierzchniach badawczych olsu po okresie 40 lat badań zaszły zmiany w składzie florystycznym badanych fitocenoz. Dynamika roślinności była najczęściej spowodowana zmianą warunków wodnych, na co wskazywał min. spadek wskaźnika wilgotności gleby. Obniżenie lustra wód gruntowych spowodowało przede wszystkim zanik hydrofitów min. Hottonia palustris, Callitriche cophocarpa, Lemna minor, wymagających do swojego rozwoju stagnującej wody na powierzchni gruntu przez większą część okresu wegetacyjnego. Coraz mniejsza liczba dni w roku z stagnującą wodą na powierzchni gleby powoduje wzrost pokrycia przede wszystkim warstwy runa. W konsekwencji rozpoczynającego się procesu mineralizacji torfu w skład badanych zbiorowisk wchodzi coraz więcej gatunków występujących na glebach mineralnych lub organiczno-mineralnych żyznych lasów liściastych, przede wszystkim siedlisk łęgowych i wilgotnych. Jednakże dynamika roślinności przy użyciu metody DCA wykazała, że nie wszystkie powierzchnie w jednakowym stopniu i w jednakowym kierunku zmieniły swój skład florystyczny. Fakt ten uzasadnia potrzebę kontynuacji badań w celu rozpoznania przyczyn warunkujących tempo i charakter sukcesji siedlisk lasów bagiennych. Poznanie trendów zmian zachodzących w siedliskach hydrogenicznych, jak również ich tempa, może pozwolić na racjonalne sprecyzowanie metod ochronny siedlisk, jak również stać się przyczynkiem do opracowania zasad odtwarzania i ochrony siedlisk bagiennych.

Zmiana udziału gatunków charakterystycznych dla poszczególnych grup syngenetycznych.

Lata badań

1960-1966,1981

2003-2004

Grupa syngenetyczna

Liczba gatunków

Alnetea glutinosae

11

11

Vaccinio-Piceetea

11

11

Alno-Ulmion

6

9

Querco-Fagetea

10

16

Pozostałe drzewa i krzewy

10

11

Towarzyszące gatunki runa

150

110

Razem

240

168

 

Suma współczynników pokrycia

Alnetea glutinosae

841

617

Vaccinio-Piceetea

707

385

Alno-Ulmion

60

140

Querco-Fagetea

370

548