Zleceniodawca:
DG LP

Okres trwania tematu:
2005-2009

Opracowanie metod zagospodarowania i ochrony leśnych siedlisk hydrogenicznych w kontekście zachodzących zmian sukcesyjnych

 

 

Cel pracy:

Opracowanie obejmowało by podjęcie badań mających na celu

a) określenie kierunku i tempa zmian sukcesyjnych zachodzących w siedliskach hydrogenicznych,

b) opracowanie metod zagospodarowania siedlisk bagiennych i łęgowych, w tym:

-         zabiegów hydrotechnicznych przeciwdziałających osuszaniu się i postępującej regresji siedlisk hydrogenicznych,

-         optymalizacji składu gatunkowego i sposobu zagospodarowania ze względu na zachowanie siedlisk bagiennych i łęgowych,

-         opracowanie wytycznych, określających spójną dla całego kraju, strategię zagospodarowania poszczególnych typów siedlisk hydrogenicznych  w zależności od stopnia i charakteru zmian warunków środowiskowych,

-    uzupełnienie sieci stałych obserwacji procesów zachodzących w ekosystemach bagiennych i łęgowych o różnym stopniu odkształcenia od stanu naturalnego i przyjętej metody zagospodarowania.

Program i sposób realizacji:

Ze względu na swoje właściwości siedliska hydrogeniczne pełnią podstawową rolę w bilansie wodnym ekosystemów leśnych. Stanowią naturalny rezerwuar wody pitnej, jak również pełnią zasadniczą, naturalną rolę w retencjonowaniu zasobów wód powierzchniowych i gruntowych. Mokradła leśne stanowią naturalny filtr dla zanieczyszczeń pochodzących z opadów atmosferycznych jak i z wód powierzchniowych. Nieoceniona jest również rola mokradeł leśnych na pozostałe ekosystemy poprzez zaopatrywanie ich w wodę. Siedliska bagienne są niszą dla wielu rzadkich gatunków flory i fauny. Ich rola została dostrzeżona na całym świecie i przez to stały się one podstawowym obiektem ochrony w międzynarodowych uregulowaniach prawnych: Dyrektywa Habitatowa i NATURA 2000, Konwencja Ramsarska. Również w Polsce ochrona i zagospodarowanie mokradeł jest tematem nurtującym środowisko przyrodników, w tym także i leśników. Powstaje wiele inicjatyw mających na celu ochronę mokradeł. Jednak zarówno z naukowego, jak i  praktycznego punktu widzenia istnieje potrzeba rozpoznania i usystematyzowania procesów, zarówno genezy naturalnej jak i antropogenicznej, zachodzących w siedliskach podmokłych. Pozwoli to na racjonalne uzasadnione i skuteczne działania zmierzające do zachowania mokradeł.

Zakład Siedliskoznawstwa posiada doświadczenie zdobyte w zakresie poznania dynamiki siedlisk hydrogenicznych (naturalnych i odkształconych) ze względu na prowadzone długotrwałe obserwacje zmian roślinności, warunków wodnych i siedliskowych w ekosystemach bagiennych, głownie w północno-wschodniej części kraju - Puszcza Augustowska, Puszcza Białowieska. Otrzymane i poszerzone wyniki badań pozwolą na zdobycie podstawowych informacji dotyczących ekologii i dynamiki siedlisk hydrogenicznych zarówno o podłożu autogenicznym, jak i antropogenicznym. Oprócz badań metodami bezpośredniej obserwacji sukcesji leśnej na stałych powierzchniach badawczych, w miarę potrzeby zostanie użyta metoda szeregów czasowych w celu określenia potencjalnych kierunków zmian ekosystemów podmokłych, jak i określenia ich relacji w systemie roślinność - siedlisko. Zdefiniowane procesy ekologiczne zachodzące w ekosystemach mokradeł leśnych stanowić będą podstawę do dalszych utylitarnych badań w ramach prezentowanego projektu.

Następnym etapem prac będzie przegląd i wybór metod hydrotechnicznych w celu zapobieżenia postępującym procesom spontanicznej i antropogenicznej regresji poszczególnych siedlisk hydrogenicznych. W skład ww. metod wchodzą zabiegi mające na celu spowalnianie odpływu, budowa grobli, rozwiązania przyjazne mokradłom w aspekcie infrastruktury drogowej itp. Wybór odpowiedniej metody hydrotechnicznej, jak i określenie lokalizacji i potrzeb działań technicznych dla poszczególnych siedlisk hydrogenicznych stanowi będzie ważny element w strategii ochrony mokradeł leśnych.

Oprócz rozwiązań technicznych związanych  z gospodarką wodną, ważną rolę odgrywa także dostosowanie metod zagospodarowania lasu do ekologii poszczególnych siedlisk w celu ich rewitalizacji i trwałości. Poprzez regulację składu gatunkowego ze względu na potrzeby wodne poszczególnych gatunków i przez to ich wpływ na bilans wodny w siedlisku istnieje możliwość sterowania zużyciem wody przez ekosystem leśny w kontekście retencji wodnej i zachowania istniejących warunków siedliskowych. Ponadto sposób zagospodarowania ma istotne znaczenie zarówno z punktu widzenia różnorodności biologicznej jak i utrzymania sprzyjających warunków procesom zabagnienia w mokradłach leśnych.

Podsumowując, opracowanie optymalnych metod zagospodarowania siedlisk podmokłych zostało by oparte na:

a)      określeniu wpływu składu gatunkowego i metod zagospodarowania siedlisk hydrogenicznych na różnorodność roślinności podokapowej oraz właściwości fizykochemiczne gleb,

b)      analizie optymalnego składu gatunkowego poprzez opracowanie zużycia wody przez poszczególne gatunki drzew leśnych występujące na siedliskach bagiennych przy pomocy metody SAP FLOW,

c)      porównaniu wpływu składu gatunkowego na bilans wodny w siedlisku poprzez pilotażowe badania związku składu gatunkowego z wilgotnością gleb i poziomem wody gruntowej,

d)      studium nad wyborem optymalnych metod zagospodarowania siedlisk podmokłych w oparciu o wykonane doświadczenia, jak i dane literaturowe o zasięgu międzynarodowym,

e)    stałe obserwacje procesów zachodzących w ekosystemach bagiennych i łęgowych o różnym stopniu odkształcenia od stanu naturalnego i przyjętej metody zagospodarowania.

 

Spodziewane efekty:

 Opracowanie wytycznych określających sposoby zagospodarowania ekosystemów leśnych zmierzających do przeciwdziałania negatywnych zmian zachodzących w siedliskach hydrogenicznych.


 

Ostatnia aktualizacja tej witryny 22-12-08